• ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΛΑΤΕΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Ο χώρος ανάπλασης της Πλατείας Εκκλησιών βρίσκεται στο κέντρο του οικισμού, όπου είναι και οι δύο εκκλησίες της Παναγίας, οι οποίες χρονολογούνται από τις αρχές του 18ου αιώνα η παλαιότερη και αρχές της δεκαετίας του 1940 η νεότερη.

Ο χώρος επίσης αποτελεί σημαντικό κόμβο του οδικού δικτύου του οικισμού, όπου καταλήγουν όλες οι βασικές του αρτηρίες.

Βασική επιδίωξη του Δήμου Αθηένου και της Εκκλησιαστικής Επιτροπής Αθηένου είναι όπως η Κεντρική Πλατεία Εκκλησιών αποτελέσει σημείο αναφοράς και πόλο έλξης τόσο για τους δημότες όσο και για τους επισκέπτες.

Βασικοί στόχοι του έργου είναι:

(α) Η διατήρηση και αναβάθμιση του ρόλου της Πλατείας Εκκλησιών ως χώρου συνάντησης για κοινωνικές, θρησκευτικές εκδηλώσεις και δραστηριότητες.

(β) Η σύνδεση της Πλατείας Εκκλησιών με τις άλλες πλατείες του οικισμού, της Πλατείας Συνεργατισμού και Καλλινίκειου Δημοτικού Μεγάρου και τις εκκλησίες του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Φωκά.

(γ) Η αναβάθμιση του ρόλου της Πλατείας Εκκλησιών ως σημαντικού σημείου διέλευσης πεζών και οχημάτων εντός του Δήμου με βάση την κυκλοφοριακή διαχείριση που σύντομα θα εφαρμοσθεί στο Δήμο Αθηένου.

(δ) Η ανάδειξη και προβολή των εκκλησιών ως μνημείων και ως χώρων λατρείας.

(ε) Η διατήρηση και προβολή της αξιόλογης παραδοσιακής φυσιογνωμίας και της εντελώς ιδιαίτερης ταυτότητας της Αθηένου που πηγάζουν από το ιστορικό παρελθόν της ως τη δυναμικότερη αγροτική κοινότητα της Μεσαορίας.

Το έργο έχει εγκριθεί ως πολεοδομικό και το συνολικό προϋπολογιζόμενο κόστος δαπάνης ανέρχεται σε Λ.Κ.1.700.000.

Αναμένεται η έγκριση του Γραφείου Προγραμματισμού δια αποδέσμευση του σχετικού κονδυλίου δια να είναι δυνατή η έναρξη των εργασιών.

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΛΑΣΗ / ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ

Σε ένα τοπίο τόσο απόλυτο με τη φυσική ομορφιά του, συναντά κανείς την ακριτική πόλη της Αθηένου. Τα ακανόνιστα σχήματα των ιδιοκτησιών δίνουν στην ύπαιθρο ένα δικό της ιδιαίτερο χαρακτήρα. Τα νέα κτίσματα αναμειγνύονται με τα προγενέστερα σε ασαφή όρια στον κυρίαρχο ιστό της παλιάς συνεχόμενης δόμησης.
Ο χώρος της πλατείας των εκκλησιών και η ευρύτερη περιοχή της Αθηένου παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον με τη χρονολογική ποικιλία των διαφόρων κατασκευών και χώρων. Νεότερες αρχιτεκτονικές προτάσεις όπως η αγορά του Νεοπτόλεμου Μιχαηλίδη, το Κωνσταντινίδειο Δημοτικό Πάρκο, η Πλατεία Συνεργατισμού και το Καλλινίκειο Δημοτικό Μέγαρο Αθηένου σηματοδοτούν μια εξέλιξη στο αρχιτεκτονικό τοπίο της Αθηένου.

Παίρνοντας αφορμή την χαρακτηριστική αντιπαράθεση της παλιάς και καινούριας εκκλησίας η μελέτη έχει ως πρόθεση την ανάδειξη του «παλαιού» μέσα από το «καινούριο» και όχι απλά τη «στείρα» απομίμηση του. Υλικά που χαρακτηρίζουν νεότερες επεμβάσεις, παρεμβάλλονται σε παραδοσιακά υλικά όπως χαλίκι και πέτρα Αθηένου συνθέτοντας αρμονικά το σύνολο.

Η προτεινόμενη σύνθεση της πλατείας έχει στόχο το σεβασμό προς τις εκκλησίες και την προβολή του μνημειακού τους χαρακτήρα. Οι προτεινόμενες κατασκευές απομακρύνονται από το άμεσο περιβάλλον των εκκλησιών προς τα όρια της πλατείας αφήνοντας το μέγεθος των δύο εκκλησιών να επιβληθεί στο επίπεδο του πλακόστρωτου.

Παράμετροι της πλατείας που ώθησαν στην σύνθεση:

1. Η κεντρική θέση και η σημαντικότητα της πλατείας στην ευρύτερη περιοχή.
2. Οι οριακές σχέσεις ¨έντασης¨,  ¨ηρεμίας¨ και ¨πρόσκλησης¨ που δημιουργεί η στενότητα χώρου μεταξύ των  δύο     εκκλησιών.
3. Η αντίρροπη σχέση της σημαντικότητας και του μεγέθους των δύο εκκλησιών.
4. Η πρώην ύπαρξη του παλιού κοιμητηρίου και το δέος που προκαλεί σήμερα ο χώρος.
5. Η άμεση οπτική επικοινωνία της πλατείας με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και επακόλουθα η λειτουργική της σύνδεση με τις άλλες πλατείες της Αθηένου.
6. Η μορφολογία του άμεσου χώρου που περιβάλλει την πλατεία. (π.χ. το πλήρες των όψεων)
7. Το κυκλοφοριακό δίκτυο

Συνθετικά στοιχεία της πλατείας:

1. ΙΕΡΟ

        Α) Σεβασμός προς τον άμεσο περιβάλλοντα χώρο των εκκλησιών με μόνη παρέμβαση την επεξεργασία του   πλακόστρωτου.
        Β) Ανασυγκρότηση της ιερότητας του παλιού κοιμητηρίου με τη συμβολική δημιουργία ιδιαίτερου χώρου αυτοσυγκέντρωσης και ηρεμίας.

2. ΦΥΣΗ.

Τεχνική (ανθρώπινη επέμβαση) παρεμβολή των στοιχείων της φύσης:

         Α) Φως. ( αναφορά στον πνευματικό κόσμο)      
Χρήση δαπέδιων σημείων φωτισμού στη χάραξη / πλακόστρωτο της παλιάς εκκλησίας και στο χώρο του παλιού κοιμητηρίου

         Β) Νερό. ( αναφορά στην κάθαρση πριν την είσοδο στο ιερό)            
Άμεση επαφή με το νερό σε διαμορφωμένα στοιχεία – εσοχές του καθιστικού στο ανατολικό όριο.

         Γ) Ήλιος.
Χρήση βλάστησης και στεγάστρων με στόχο τη σκίαση το καλοκαίρι και ηλιασμό το χειμώνα.
         Δ) Πράσινο.( αναφορά στον κύκλο ζωής) 
Διατήρηση της βλάστησης όπως του χαρακτηριστικού κυπαρισσιού και πρόσθεση νέας σε διάφορα σημεία της πλατείας, που θα σηματοδοτούν την αλλαγή των εποχών.

3. ΚΙΝΗΣΗ / ΣΤΑΣΗ 

Η οριοθέτηση της πλατείας ανατολικά με το επίμηκες καθιστικό και το στέγαστρο «διοχετεύει» την κίνηση από και προς τις άλλες πλατείες της Αθηένου. Η κίνηση και η στάση στο χώρο αυτό προσφέρει την προοπτική θέα της πλατείας αλλά και την οπτική επαφή της με την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου.
Στο δυτικό όριο οι κινήσεις διοχετεύονται στην πλατεία γραμμικά με ράμπες και σκαλοπάτια.
Δύο σημαντικές ¨στάσεις¨ δημιουργούνται αβίαστα στην πλατεία: μπροστά από τη νεότερη εκκλησία της Παναγίας και στο ¨ιερό¨  του παλιού κοιμητηρίου, προσφέροντας έτσι αρκετό χώρο ευέλικτο σε προσωρινές υπαίθριες εκδηλώσεις (πολιτιστικές εκδηλώσεις, παζάρια, πανηγύρια κ.α.).
Η επέκταση των ορίων της πλατείας στα γειτονικά τεμάχια και τις προτεινόμενες χρήσεις περιμετρικά της πλατείας συμβάλλουν σε μια συνεχή εναλλαγή ροής κινήσεων και στάσεων προς όλες τις κατευθύνσεις της πλατείας. Μεταξύ του βορειοανατολικού ορίου της πλατείας και του δημόσιου δρόμου προτείνεται ένας ενδιάμεσος χώρος για τη χωροθέτηση υπαίθριων τμημάτων των προσκείμενων καφενείων-καφετεριών. Πρόθεση είναι η χρήση της πλατείας σε διάφορες ώρες της ημέρας (πρωί, μεσημέρι, απόγευμα, νύχτα). Παρατηρείται έτσι μια σταδιακή διακύμανση του χαρακτήρα της πλατείας από το ιερό των εκκλησιών και του δημόσιου χώρου τους σε ένα διάτρητο φράγμα με τα καθιστικά, το πράσινο και το στέγαστρο για να οδηγήσει στη διαπλάτυνση της πλατείας που θα φιλοξενεί τις γειτονικές υπάρχουσες και τόσο καθημερινές χρήσεις. Παραδείγματα παρόμοιων προσεγγίσεων με μεγάλη επιτυχία υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα και στην Ευρώπη γενικότερα.
Στη γενική αντιμετώπιση του σχεδιασμού διατηρούνται τα βασικά υφιστάμενα υψόμετρα της πλατείας. Σε όλες δε τις κινήσεις προνοούνται ράμπες και διευκολύνσεις για ανάπηρους, παιδιά και ηλικιωμένους.

4. ΕΝΤΑΣΗ / ΣΤΕΝΟΤΗΤΑ ΠΕΡΑΣΜΑΤΟΣ

Το συναίσθημα της στενότητας του περάσματος μεταξύ των δύο εκκλησιών χαρακτήρισε το σχεδιασμό των προσβάσεων προς την πλατεία.
Τα γραμμικά καθιστικά και οι επιμήκεις ράμπες ορίζουν κάποια συγκεκριμένα περάσματα σε ένα χαλαρότερο όριο.

5. ΟΡΙΟ

Η πλατεία των εκκλησιών ορίζεται -ως χώρος- κυρίως από τα οικοδομήματα που την περιβάλλουν και που αποτελούν το φυσικό της όριο. Η έννοια της όμως ως «κοινωνικός τόπος», τείνει να απελευθερωθεί από τα ‘στενά’ της όρια. Αυτό επιτυγχάνεται με τους πιο κάτω χειρισμούς.

Α. Την τάση ροής κινήσεων από και προς τις άλλες πλατείες του οικισμού.

Β. Το υλικό της δαπεδόστρωσης της πλατείας που συνεχίζεται, ανάμεικτο με το οδόστρωμα, προς τις άλλες κύριες ‘χωρικές’ αναφορές της Αθηένου.

Γ. Η απρόσκοπτη θέα προς άλλα κύρια σημεία του οικισμού με τη δημιουργία δημόσιων χώρων σε οροφές.  Η έννοια της πλατείας μεταφέρεται από τα στενά όρια των δυο διαστάσεων σε τρισδιάστατη υπόσταση.

Δ. Την τέταρτη παράμετρο του χώρου: τον ‘χρόνο’, που δυναμικά ενεργοποιεί τον απεγκλωβισμό από το ‘όριο’. Προτείνεται η αρμονική συνύπαρξη παραδοσιακών και σύγχρονων κατασκευών και υλικών, χρήσεων όπως παραδοσιακών καφενείων με χώρους για τους νέους, αλλά και δραστηριοτήτων (προτάσεις για πολυεργαστήριο, εκθεσιακό χώρο και παραδοσιακό φεστιβάλ).

ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΤΑ
Με ιδιαίτερη ευαισθησία προς την παλαιότερη εκκλησία της Παναγίας η χάραξη της πλατείας βασίστηκε στις αναλογίες της κάτοψής της. Η «αυστηρή» προβολή  της εκκλησίας στο πλακόστρωτο αποτελεί «πόλο έλξης» και βοηθά στην ιεράρχηση των χώρων δημιουργώντας ένα ιδεατό ¨βάθρο¨ για την παλαιότερη εκκλησία. Η επαναφορά της ιερότητας του παλιού κοιμητηρίου στη δύση οριοθετεί τη χάραξη του δικού της χώρου.
Η ελευθερία των γραμμικών χαράξεων του πέτρινου πλακόστρωτου βοηθά στην αποφυγή της στατικότητας του σχεδιασμού της πλατείας και η συνέχισή τους διακριτικά στους δρόμους σηματοδοτεί τις πορείες προς τους υπόλοιπους σημαντικούς χώρους της Αθηένου.

Τα υλικά  που προτείνονται σε συνδυασμό με το δαπέδιο φωτισμό προσβλέπουν στη δημιουργία  μιας  ιδιαίτερης ατμόσφαιρας «αρμονικής»  συνύπαρξης διαφορετικών εποχών. Τα υλικά  «δένονται» το ένα με το άλλο χωρίς να διεκδικούν πρωταγωνιστικό ρόλο στην όψη της πλατείας.

ΦΩΤΙΣΜΟΣ
Ο ρόλος του δαπέδιου φωτισμού εντάσσεται αρμονικά στο σχεδιασμό του πλακόστρωτου και εξυπηρετεί:

α. Στην ιεράρχηση των χώρων, με πρωτεύουσα σημασία στην παλιά εκκλησία.
(συμπύκνωση φωτισμού στη χάραξη της)

β. Στην αναφορά  του πνευματικού χαρακτήρα των χώρων.
(γενικότερα στην πλατεία των εκκλησιών, ειδικότερα σε επιμέρους χώρους όπως στο κοιμητήριο)

γ. Στην μείωση χρήσης στοιχείων (εμφανών φωτιστικών) που πιθανόν να ενοχλήσουν τον άμεσο  χώρο των εκκλησιών.

ΣΤΕΓΑΣΤΡΟ ΠΛΑΤΕΙΑΣ
Το τριγωνικό σε κάτοψη στέγαστρο δημιουργεί μια αγκαλιά προς την πλατεία. Αποτελεί σηματοδότηση και είσοδο της πλατείας από τις διάφορες πορείες που οδηγούν προς αυτή.

ΘΕΣΜΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΦΕΣΤΙΒΑΛ.

Στο χώρο της κεντρικής πλατείας των εκκλησιών προτείνεται ο θεσμός ετήσιου πολιτιστικού φεστιβάλ διάρκειας μιας βδομάδας. Καλλιτεχνικές εκδηλώσεις (με αναφορά στην παραδοσιακή και σύγχρονη ζωή) ξεναγήσεις (με ξεκίνημα τις δύο εκκλησίες της πλατείας) και η επί τόπου κατασκευή, πώληση και έκθεση παραδοσιακών αντικειμένων και τροφίμων, θα αναβιώνουν την παραδοσιακή κληρονομιά σε συνδυασμό με τις πιο σύγχρονες δραστηριότητες στο πολυεργαστηριακό κέντρο και τον εκθεσιακό χώρο. Προσωρινές ελαφριές κατασκευές θα υποστηρίζουν τις διάφορες εκδηλώσεις, αλλάζοντας το «σκηνικό» της πλατείας σε μια εβδομάδα φεστιβαλικής εορτής.